Zadanie 6 · 4 pkt · otwarte

Suma szeregu geometrycznego z dwóch warunków

Ciąg (an)(a_n)⁠, określony dla każdej liczby naturalnej n≥1n \ge 1⁠, jest geometryczny i zbieżny. W tym ciągu a1+a3=20a_1 + a_3 = 20 i a12+a32=328a_1^2 + a_3^2 = 328⁠.

Oblicz sumę wszystkich wyrazów tego ciągu. Rozważ wszystkie przypadki.Zapisz obliczenia.

Pokaż odpowiedź i rozwiązanieSpróbuj najpierw sam(a), potem sprawdź.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. Z warunku a1+a3=20a_1 + a_3 = 20 wyznaczamy a3=20−a1a_3 = 20 - a_1 i podstawiamy do drugiego warunku.

    a12+(20−a1)2=328a_1^2 + (20 - a_1)^2 = 328

    Do tego miejsca: 1 pkt

  2. Porządkujemy i rozwiązujemy równanie kwadratowe.

    2a12−40a1+72=0  ⇔  a12−20a1+36=0  ⇔  a1=2  ∨  a1=182a_1^2 - 40a_1 + 72 = 0 \;\Leftrightarrow\; a_1^2 - 20a_1 + 36 = 0 \;\Leftrightarrow\; a_1 = 2 \;\lor\; a_1 = 18

    Do tego miejsca: 2 pkt

  3. Iloraz obliczamy z zależności a3=a1q2a_3 = a_1q^2⁠; dla a1=2a_1 = 2 mamy a3=20−2=18a_3 = 20 - 2 = 18⁠.

    q2=182=9  ⇒  q=3  ∨  q=−3q^2 = \dfrac{18}{2} = 9 \;\Rightarrow\; q = 3 \;\lor\; q = -3
  4. Dla a1=18a_1 = 18 mamy a3=20−18=2a_3 = 20 - 18 = 2⁠.

    q2=218=19  ⇒  q=13  ∨  q=−13q^2 = \dfrac{2}{18} = \dfrac{1}{9} \;\Rightarrow\; q = \dfrac{1}{3} \;\lor\; q = -\dfrac{1}{3}

    Do tego miejsca: 3 pkt

  5. Dla q=3q = 3 i q=−3q = -3 ciąg nie jest zbieżny, więc zostają q=13q = \frac{1}{3} i q=−13q = -\frac{1}{3} przy a1=18a_1 = 18⁠; obie wartości spełniają ∣q∣<1|q| < 1⁠, więc obliczamy dwie sumy.

    S=a11−q:181−13=27,181−(−13)=272S = \dfrac{a_1}{1 - q}: \qquad \dfrac{18}{1 - \frac{1}{3}} = 27, \qquad \dfrac{18}{1 - \left(-\frac{1}{3}\right)} = \dfrac{27}{2}

    Do tego miejsca: 4 pkt

Odpowiedź

Suma wszystkich wyrazów ciągu jest równa 2727 (dla q=13q = \frac{1}{3}⁠) albo 272\frac{27}{2} (dla q=−13q = -\frac{1}{3}⁠).

Jak to jest punktowane

Za rozwiązanie jest jeden poziom — najwyższy, który spełnia.

  • 4 pktzastosowanie poprawnej metody i poprawny wynik: 272\frac{27}{2} lub 2727⁠.
  • 3 pktobliczenie a1a_1 oraz qq⁠: (a1,q)=(18,13)(a_1, q) = \left(18, \frac{1}{3}\right)⁠, (a1,q)=(18,−13)(a_1, q) = \left(18, -\frac{1}{3}\right)⁠, (a1,q)=(2,3)(a_1, q) = (2, 3)⁠, (a1,q)=(2,−3)(a_1, q) = (2, -3)ALBO– obliczenie a3a_3 oraz qq⁠: (a3,q)=(2,13)(a_3, q) = \left(2, \frac{1}{3}\right)⁠, (a3,q)=(2,−13)(a_3, q) = \left(2, -\frac{1}{3}\right)⁠, (a3,q)=(18,3)(a_3, q) = (18, 3)⁠, (a3,q)=(18,−3)(a_3, q) = (18, -3)⁠,ALBO– obliczenie a2a_2 oraz qq⁠: (a2,q)=(−6,−3)(a_2, q) = (-6, -3)⁠, (a2,q)=(−6,−13)(a_2, q) = \left(-6, -\frac{1}{3}\right)⁠, (a2,q)=(6,13)(a_2, q) = \left(6, \frac{1}{3}\right)⁠, (a2,q)=(6,3)(a_2, q) = (6, 3) (dla sposobu III),ALBO– wyznaczenie jednej z par (a1,q)(a_1, q)⁠, dla której szereg geometryczny jest zbieżny i obliczenie sumy tego szeregu, np. (a1,q)=(18,13)(a_1, q) = \left(18, \frac{1}{3}\right) i S=27S = 27⁠, (a1,q)=(18,−13)(a_1, q) = \left(18, -\frac{1}{3}\right) i S=272S = \frac{27}{2}⁠,ALBO– wyznaczenie jednej z par (a3,q)(a_3, q)⁠, dla której szereg geometryczny jest zbieżny i obliczenie sumy tego szeregu, np. (a3,q)=(2,13)(a_3, q) = \left(2, \frac{1}{3}\right) i S=27S = 27⁠, (a3,q)=(2,−13)(a_3, q) = \left(2, -\frac{1}{3}\right) i S=272S = \frac{27}{2}⁠,ALBO– wyznaczenie jednej z par (a2,q)(a_2, q)⁠, dla której szereg geometryczny jest zbieżny i obliczenie sumy tego szeregu, np. (a2,q)=(6,13)(a_2, q) = \left(6, \frac{1}{3}\right) i S=27S = 27⁠, (a2,q)=(−6,−13)(a_2, q) = \left(-6, -\frac{1}{3}\right) i S=272S = \frac{27}{2} (dla sposobu III).
  • 2 pktobliczenie a1a_1 : a1=2a_1 = 2 oraz a1=18a_1 = 18ALBO– obliczenie a3a_3 : a3=18a_3 = 18 oraz a3=2a_3 = 2⁠,ALBO– obliczenie q2q^2⁠: q2=9q^2 = 9 oraz q2=19q^2 = \frac{1}{9}⁠,ALBO– zapisanie alternatywy równań −6q−6q=20-\frac{6}{q} - 6q = 20 lub 6q+6q=20\frac{6}{q} + 6q = 20 (dla sposobu III),ALBO– zapisanie równania 36q2+36q2=328\frac{36}{q^2} + 36q^2 = 328 (dla sposobu III).
  • 1 pktzapisanie równania z jedną niewiadomą (a1a_1 lub a3a_3⁠, lub qq⁠), np. a12+(20−a1)2=328a_1^2 + (20 - a_1)^2 = 328⁠, (20−a3)2+a32=328(20 - a_3)^2 + a_3^2 = 328⁠, 400(q2+1)2⋅(1+q4)=328\frac{400}{(q^2 + 1)^2} \cdot (1 + q^4) = 328ALBO– zapisanie równania z jedną niewiadomą a2a_2⁠, np. a22=36a_2^2 = 36⁠, 202−2a22=32820^2 - 2a_2^2 = 328 (dla sposobu III).

Uznawane są też inne sposoby rozwiązania

  • Z ilorazu: a1=20q2+1a_1 = \frac{20}{q^2 + 1}⁠, więc 400(q2+1)2⋅(1+q4)=328\frac{400}{(q^2 + 1)^2} \cdot (1 + q^4) = 328⁠, czyli 9q4−82q2+9=09q^4 - 82q^2 + 9 = 0 i q2=9q^2 = 9 lub q2=19q^2 = \frac{1}{9}⁠.
  • Przez wyraz a2a_2 (bo a1a3=a22a_1a_3 = a_2^2⁠) mamy a12+a32=(a1+a3)2−2a1a3=202−2a22=328a_1^2 + a_3^2 = (a_1 + a_3)^2 - 2a_1a_3 = 20^2 - 2a_2^2 = 328⁠, więc a2=−6a_2 = -6 lub a2=6a_2 = 6⁠, a z równości a2q+a2q=20\frac{a_2}{q} + a_2q = 20 dostajemy q=−13q = -\frac{1}{3} lub q=−3q = -3 (dla a2=−6a_2 = -6⁠) oraz q=13q = \frac{1}{3} lub q=3q = 3 (dla a2=6a_2 = 6⁠).

Uwagi z zasad oceniania CKE

  • 1. Jeżeli zdający odrzuci otrzymane wartości q=3q = 3 oraz q=−3q = -3 (lub parę (a1,a3)=(2,18)(a_1, a_3) = (2, 18)⁠) bez komentarza, to może otrzymać 4 punkty za całe rozwiązanie.
  • 2. Jeżeli zdający nie odrzuci wartości q=3q = 3 oraz q=−3q = -3 i zastosuje wzór na sumę szeregu geometrycznego dla q=3q = 3 (albo dla q=−3q = -3⁠), to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.
  • 3. a) Jeżeli zdający popełni błąd rachunkowy, ale otrzyma co najmniej jeden iloraz spełniający warunek ∣q∣<1|q| < 1 oraz co najmniej jeden iloraz spełniający warunek ∣q∣≥1|q| \ge 1 i rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie (2 punkty za pary (a1,q)(a_1, q) oraz 1 punkt za obliczenie sum szeregów dla wszystkich otrzymanych ilorazów qq spełniających warunek ∣q∣<1|q| < 1⁠, o ile nie obliczy sumy szeregu dla ilorazu spełniającego warunek ∣q∣≥1|q| \ge 1⁠).
  • 3. b) Jeżeli zdający popełni błąd rachunkowy, ale otrzyma co najmniej dwa ilorazy i wszystkie z nich spełniają warunek ∣q∣<1|q| < 1 oraz rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty za całe rozwiązanie (1 punkt za pary (a1,q)(a_1, q) oraz 1 punkt za obliczenie sum szeregów dla wszystkich otrzymanych ilorazów qq⁠), o ile nie nabył prawa do innej punktacji zgodnej z zasadami oceniania.
  • 4. Jeżeli zdający popełni błąd, który nie jest rachunkowy, ale otrzyma co najmniej jeden iloraz spełniający warunek ∣q∣<1|q| < 1 i rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty za całe rozwiązanie (1 punkt za pary (a1,q)(a_1, q) oraz 1 punkt za obliczenie sum szeregów dla wszystkich otrzymanych ilorazów qq spełniających warunek ∣q∣<1|q| < 1⁠, o ile nie obliczy sumy szeregu dla ilorazu spełniającego warunek ∣q∣≥1|q| \ge 1⁠), o ile nie nabył prawa do innej punktacji zgodnej z zasadami oceniania.
  • 5. Jeżeli zdający odgadnie rozwiązanie układu równań a1+a3=20a_1 + a_3 = 20 i a12+a32=328a_1^2 + a_3^2 = 328⁠: (a1,a3)=(18,2)(a_1, a_3) = (18, 2) oraz obliczy poprawnie obie sumy szeregu: S=27S = 27 i S=272S = \frac{27}{2} i nie obliczy sumy szeregu dla ilorazu spełniającego warunek ∣q∣≥1|q| \ge 1⁠, to otrzymuje 1 punkt za całe rozwiązanie.
  • 6. Jeżeli zdający odgadnie rozwiązania układu równań a1+a3=20a_1 + a_3 = 20 i a12+a32=328a_1^2 + a_3^2 = 328⁠: (a1,a3)=(18,2)(a_1, a_3) = (18, 2) oraz (a1,a3)=(2,18)(a_1, a_3) = (2, 18)⁠, ale nie obliczy poprawnie obu sum szeregu: S=27S = 27 i S=272S = \frac{27}{2} lub obliczy sumę szeregu dla ilorazu spełniającego warunek ∣q∣≥1|q| \ge 1⁠, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

Chcesz rozwiązywać to zadanie z podpowiedziami? Zapisz się na listę oczekujących

Źródło: CKE, matura maj 2025, poziom rozszerzony, zadanie 6