Zadanie 12.2 · 4 pkt · otwarte

Kwietnik o najmniejszym polu

W projekcie ogrodu zaplanowano kwietnik w kształcie trójkąta równoramiennego o podstawie długości xx metrów nieprzekraczającej 1010 metrów. Na tym kwietniku ma znajdować się fontanna w kształcie koła o średnicy 44 metrów, które ma być styczne do każdego z boków trójkątnego kwietnika (zobacz rysunek). Projektantowi zależy, aby przy tak ustalonej wielkości fontanny pole tego kwietnika było najmniejsze.

Pole PP trójkątnego kwietnika o podstawie długości xx metrów jest określone wzorem

P(x)=2x3x2−16P(x) = \frac{2x^3}{x^2 - 16}

dla każdego x∈(4,10]x \in (4, 10]⁠.

Wyznacz długość xx podstawy trójkątnego kwietnika, dla której pole tego kwietnika jest najmniejsze. Oblicz to najmniejsze pole. Zapisz obliczenia.

Pokaż odpowiedź i rozwiązanieSpróbuj najpierw sam(a), potem sprawdź.

Rozwiązanie krok po kroku

  1. Obliczamy pochodną funkcji PP ze wzoru na pochodną ilorazu.

    P′(x)=6x2(x2−16)−2x3⋅2x(x2−16)2=2x4−96x2(x2−16)2=2x2(x2−48)(x2−16)2P'(x) = \dfrac{6x^2(x^2 - 16) - 2x^3 \cdot 2x}{(x^2 - 16)^2} = \dfrac{2x^4 - 96x^2}{(x^2 - 16)^2} = \dfrac{2x^2(x^2 - 48)}{(x^2 - 16)^2}

    Do tego miejsca: 1 pkt

  2. Dla x∈(4,10]x \in (4, 10] czynniki 2x22x^2 i (x2−16)2(x^2 - 16)^2 są dodatnie, więc pochodna zeruje się tylko wtedy, gdy x2=48x^2 = 48⁠.

    P′(x)=0  ⇔  x=43∈(4,10]P'(x) = 0 \;\Leftrightarrow\; x = 4\sqrt{3} \in (4, 10]

    Do tego miejsca: 2 pkt

  3. Znak pochodnej jest taki sam jak znak x2−48x^2 - 48⁠, więc funkcja PP jest malejąca w (4,43](4, 4\sqrt{3}] i rosnąca w [43,10][4\sqrt{3}, 10]⁠. Zatem najmniejszą wartość przyjmuje dla x=43x = 4\sqrt{3}⁠.

    P′(x)<0 dla x∈(4,43),P′(x)>0 dla x∈(43,10]P'(x) < 0 \text{ dla } x \in (4, 4\sqrt{3}), \qquad P'(x) > 0 \text{ dla } x \in (4\sqrt{3}, 10]

    Do tego miejsca: 3 pkt

  4. Obliczamy najmniejsze pole.

    P(43)=2⋅(43)3(43)2−16=2⋅192332=123P(4\sqrt{3}) = \dfrac{2 \cdot (4\sqrt{3})^3}{(4\sqrt{3})^2 - 16} = \dfrac{2 \cdot 192\sqrt{3}}{32} = 12\sqrt{3}

    Do tego miejsca: 4 pkt

Odpowiedź

Najmniejsze pole ma kwietnik o podstawie długości x=43x = 4\sqrt{3} m; to pole jest równe 12312\sqrt{3} m².

Jak to jest punktowane

Za rozwiązanie jest jeden poziom — najwyższy, który spełnia.

  • 4 pktuzasadnienie, że funkcja PP przyjmuje wartość najmniejszą dla x=43x = 4\sqrt{3} (m)(m)⁠, oraz obliczenie pola trójkątnego klombu o takiej podstawie: P(43)=123P(4\sqrt{3}) = 12\sqrt{3} (m2)(m^2)⁠.
  • 3 pktuzasadnienie (np. poprzez badanie monotoniczności funkcji), że funkcja PP przyjmuje wartość najmniejszą dla x=43x = 4\sqrt{3}⁠.
  • 2 pktobliczenie miejsca zerowego pochodnej funkcji PP⁠: x=43x = 4\sqrt{3}⁠.
  • 1 pktwyznaczenie pochodnej funkcji PP⁠, np. P′(x)=6x2⋅(x2−16)−2x3⋅2x(x2−16)2P'(x) = \frac{6x^2 \cdot (x^2 - 16) - 2x^3 \cdot 2x}{(x^2 - 16)^2}⁠.

Uznawane są też inne sposoby rozwiązania

  • Bez badania znaku pochodnej: funkcja PP jest ciągła w (4,10](4, 10]⁠, lim⁡x→4+P(x)=+∞\lim\limits_{x \to 4^+} P(x) = +\infty⁠, lim⁡x→10−P(x)=50021\lim\limits_{x \to 10^-} P(x) = \frac{500}{21}⁠, a jedynym punktem, w którym pochodna się zeruje, jest x=43x = 4\sqrt{3} z wartością P(43)=123P(4\sqrt{3}) = 12\sqrt{3} — stąd wniosek, że jest to wartość najmniejsza.

Uwagi z zasad oceniania CKE

  • 1. Jeżeli zdający wyznacza pochodną ilorazu jako iloraz pochodnych, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
  • 2. a) Jeżeli z rozwiązania wynika, że zdający poprawnie stosuje wzór na pochodną ilorazu funkcji oraz zdający poprawnie wyznacza pochodne funkcji 2x32x^3 oraz x2−16x^2 - 16 i dalej popełnia błędy, otrzymując pochodną w postaci 6x2⋅(x2−16)−2x3⋅2x(x2−16)\frac{6x^2 \cdot (x^2 - 16) - 2x^3 \cdot 2x}{(x^2 - 16)} lub B(x)(x2−16)2\frac{B(x)}{(x^2 - 16)^2}⁠, gdzie BB jest wielomianem stopnia czwartego, który w przedziale (4,10](4, 10] ma dokładnie jeden pierwiastek, i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie (za miejsce zerowe pochodnej, za uzasadnienie istnienia najmniejszej wartości funkcji, za obliczenie najmniejszej wartości funkcji PP⁠).
  • b) Jeżeli z rozwiązania nie wynika, że zdający poprawnie stosuje wzór na pochodną ilorazu funkcji lub zdający błędnie wyznacza pochodną funkcji 2x32x^3 lub x2−16x^2 - 16 i dalej popełnia błędy, otrzymując pochodną w postaci 6x2⋅(x2−16)−2x3⋅2x(x2−16)\frac{6x^2 \cdot (x^2 - 16) - 2x^3 \cdot 2x}{(x^2 - 16)} lub B(x)(x2−16)2\frac{B(x)}{(x^2 - 16)^2}⁠, gdzie BB jest wielomianem stopnia czwartego, który w przedziale (4,10](4, 10] ma dokładnie jeden pierwiastek, i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty za całe rozwiązanie (za uzasadnienie istnienia najmniejszej wartości funkcji i za obliczenie najmniejszej wartości funkcji PP⁠).
  • 3. Za poprawne uzasadnienie, że rozważana funkcja osiąga wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości xx⁠, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuację, gdy zdający bada znak pochodnejORAZ:– opisuje (słownie lub graficznie – np. przy użyciu strzałek) monotoniczność funkcji PPLUB– zapisuje, że dla wyznaczonej wartości xx funkcja PP ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość,LUB– zapisuje, że dla wyznaczonej wartości xx funkcja PP ma minimum lokalne i jest to jedyne ekstremum tej funkcji.Badanie znaku pochodnej zdający może opisać w inny sposób, np. szkicując wykres funkcji, która w ten sam sposób jak pochodna zmienia znak, i zaznaczając na rysunku (np. znakami „+” i „−”) znak pochodnej.
  • 4. Jeżeli zdający przedstawi niepełne uzasadnienie, to może otrzymać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie (nie otrzymuje punktu za uzasadnienie istnienia najmniejszej wartości).
  • 5. Jeżeli zdający, uzasadniając najmniejszą wartość funkcji, rozpatruje funkcję w R\mathbb{R} lub R+\mathbb{R}_+⁠, lub w (4,+∞)(4, +\infty)⁠, lub w (0,10](0, 10]⁠, to może uzyskać co najwyżej 3 punkty za całe rozwiązanie.
  • 6. Jeżeli zdający nie uzasadnia istnienia najmniejszej wartości funkcji, to może uzyskać co najwyżej 2 punkty za całe rozwiązanie (1 punkt za pochodną i 1 punkt za miejsce zerowe pochodnej).

Chcesz rozwiązywać to zadanie z podpowiedziami? Zapisz się na listę oczekujących

Źródło: CKE, matura maj 2026, poziom rozszerzony, zadanie 12.2